Mae'r claf cyntaf wedi cael ei drin mewn treial clinigol sy'n profi technoleg firws arloesol – a ddechreuodd ym Mhrifysgol Caerdydd – sy'n heintio celloedd canser, gan gynhyrchu cyffur gwrth-diwmor o fewn y celloedd tiwmor.

Treial ATTEST Accession Therapeutics yw'r treial Cyfnod 1 cyntaf mewn cleifion tiwmor solet, gan brofi TROCEPT-01 (a elwir hefyd yn ATTR-01). Mae'r treial yn cael ei gyflwyno gan Ymddiriedolaeth GIG Prifysgol Felindre a Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro.

Mae treial ATTEST yn recriwtio i safleoedd clinigol blaenllaw yn y DU – gan gynnwys Caerdydd – gyda chynlluniau i ymestyn i Sbaen. Yr Athro Adel Samson yn Ysbyty Prifysgol Leeds yw Prif Ymchwilydd yr astudiaeth.

Mae Partneriaeth Ymchwil Canser Caerdydd yn cynorthwyo cyflawni'r treial yng Nghaerdydd – cydweithrediad sy'n anelu at wella a chydlynu ymchwil canser yng Nghymru, cynyddu mynediad cleifion at dreialon clinigol newydd, a chyflymu datblygiad triniaethau newydd. Datblygwyd y dechnoleg y tu ôl i TROCEPT-01 yn wreiddiol gan wyddonwyr yn labordy'r Athro Alan Parker ym Mhrifysgol Caerdydd, cyn cael ei thrwyddedu i Accession Therapeutics Ltd yn 2021. Ers hynny mae Accession wedi symud y rhaglen ymlaen trwy ddatblygiad ac i'r clinig. Mae TROCEPT-01 yn defnyddio dull sy'n seiliedig ar firysau, wedi'i beiriannu'n fanwl gywir i arbed meinwe iach a thargedu'r tiwmor a'r briwiau metastatig yn unig.

Mae'r therapi newydd yn darparu effaith ddeuol-therapiwtig, trwy gydnabod a heintio celloedd canser yn unig yn gyntaf, gan wneud mwy o gopïau ohono'i hun, gan achosi i'r celloedd canser heintiedig ffrwydro. Yn ail, mae'r firws yn cyflwyno genyn i gelloedd canser sy'n amgodio ar gyfer atalydd pwynt gwirio - math o imiwnotherapi sy'n blocio proteinau ar gelloedd imiwnedd. Mae hyn yn troi'r celloedd canser yn ffatrïoedd sy'n cynhyrchu'r cyffur gwrth-diwmor ac yn sbarduno ymateb imiwnedd pwerus a manwl gywir i weithredu ar y tiwmor.

“Mae’n hyfryd gweld dyfais a wnaed ym Mhrifysgol Caerdydd yn symud ymlaen i dreial clinigol ac i un o’r safleoedd hyn fod yng Nghaerdydd.” Dywedodd yr Athro Alan Parker , Athro Firoleg Gyfieithiadol ym Mhrifysgol Caerdydd a Phrif Swyddog Gwyddonol gydag Accession Therapeutics : “Mae TROCEPT-01 wedi’i gynllunio i gael gweithgaredd lleiaf posibl mewn meinweoedd iach, gyda gweithgaredd mwyaf posibl yn y tiwmor. Mae’r gweithgaredd cryf a lleol iawn hwn yn rhoi addewid mewn llawer o ganserau ag anghenion clinigol heb eu diwallu, ac mae treial ATTEST yn cynnwys canserau anodd eu trin fel canserau pancreatig, yr ysgyfaint, y bledren, y pen a’r gwddf, endometriwm a cholangiocarsinomas.”

Dywedodd Dr Magda Meissner, Gwasanaeth Canser Felindre ac un o Brif Ymchwilwyr y treial ATTEST ar safle Caerdydd: “Mae bod yn rhan o’r treial ATTEST yn nodi carreg filltir gyffrous i’n tîm ac i ymchwil canser yng Nghymru. Mae’r astudiaeth hon yn dwyn ynghyd arloesedd academaidd ac arbenigedd clinigol wrth i ni brofi’r ddarpariaeth o ddosbarth newydd o therapi oncolytig manwl gywir yn uniongyrchol i gleifion. Rydym yn falch bod Caerdydd yn rhan o’r treialon cyntaf hyn mewn pobl ac yn helpu i drosi blynyddoedd o ymchwil labordy yn opsiynau triniaeth newydd posibl ar gyfer pobl â chanserau datblygedig.”

Dywedodd Claire Lang, Uwch Reolwr Nyrs Ymchwil, Partneriaeth Ymchwil Canser Caerdydd : “Byddaf yn gweithio gyda’r cleifion ar safle Caerdydd, i roi’r driniaeth. Mae hon yn enghraifft wych o ymchwil canser ‘o’r fainc i’r gwely’ yng Nghymru – datblygu ymchwil o labordai Prifysgol Caerdydd yn ddosbarth newydd o gyffur, a’i gyflwyno i gleifion y GIG am y tro cyntaf yn Ysbyty Athrofaol Cymru a Felindre drwy’r treial hwn.”

Dywedodd David Fluck, Cyfarwyddwr Meddygol Gweithredol Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro : “Mae ymchwil yn rhoi cyfle i ddarganfod triniaethau newydd a chael effaith gadarnhaol ar fywydau pobl yng Nghaerdydd, Cymru, a ledled y byd.
“Mae’n gyffrous gweld fy nghydweithwyr yn gwneud cymaint o effaith ac rwy’n edrych ymlaen at glywed mwy am y treial hwn, a phrosiectau eraill sy’n digwydd ym Mhartneriaeth Ymchwil Canser Caerdydd, ac ar draws ardal ein Bwrdd Iechyd. Rwy’n ddiolchgar i Felindre a Phrifysgol Caerdydd am ein cefnogi gyda’r gwaith pwysig hwn.”

Dywedodd Bent Jakobsen, Prif Swyddog Gweithredol Accession Therapeutics : “Mae rhoi dos i’r claf cyntaf yn ein treial clinigol TROCEPT-01 wedi bod yn foment hollbwysig i Accession Therapeutics ac yn dyst i ymroddiad ein tîm a’n cydweithwyr. Yn TROCEPT, rydym wedi creu platfform unigryw, hynod amlbwrpas sy’n galluogi cyffuriau newydd i gael eu gwneud y tu mewn i gelloedd canser. Mae’r platfform yn rhoi cyfleoedd lluosog inni gynhyrchu cynhyrchion gwerthfawr i drawsnewid canlyniadau i gleifion canser. Mae gan TROCEPT-01 (ATTR-01) y potensial i ehangu’r arwyddion lle mae atalyddion pwynt gwirio wedi bod yn llwyddiannus.”

Mae Partneriaeth Ymchwil Canser Caerdydd yn flaenoriaeth i Bartneriaid Iechyd Caerdydd sydd newydd eu lansio - cydweithrediad rhwng Prifysgol Caerdydd, Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro ac Ymddiriedolaeth GIG Prifysgol Felindre i alinio gwyddoniaeth darganfod, gofal iechyd, addysg a phartneriaethau diwydiant i gyflymu arloesedd i ymarfer, gwella iechyd a thegwch, a gyrru twf economaidd cynhwysol ac adfywio.

Am ragor o wybodaeth am gymryd rhan mewn treialon clinigol, dylai cleifion ymgynghori â'u gweithiwr gofal iechyd proffesiynol yn gyntaf. Ni all cleifion gyfeirio eu hunain at y treial ATTEST ac nid yw'r un o'r safleoedd/cwmnïau/unigolion a enwir uchod yn gallu derbyn ymholiadau na chyfeiriadau unigol.